آموزش قوانین حکم

حکم چیست؟

حکم یکی از محبوب‌ترین بازی‌های ورق در ایران است؛ بازی‌ای که در شب‌نشینی‌ها، سفرها و دورهمی‌های خانوادگی دست به دست می‌چرخد. حکم یک بازی دست‌گیری است: در هر دست هر نفر یک ورق زمین می‌گذارد و بزرگ‌ترین ورق، آن دست را برای تیمش می‌برد.

چیزی که حکم را خاص می‌کند دو چیز است. اول اینکه تیمی است: چهار نفر در دو تیم دونفره بازی می‌کنند و یارها روبه‌روی هم می‌نشینند. دوم اینکه یک خال حکم دارد؛ خالی که حاکم انتخاب می‌کند و ورق‌هایش از همهٔ خال‌های دیگر قوی‌ترند. بیشتر هیجان حکم در همین است: کی حکم بیندازی، کی آس رو کنی و کی ورق کوچکت را فدای یارت کنی.

ورق‌ها، خال‌ها و ترتیبشان

حکم با یک دستهٔ کامل ۵۲ تایی بازی می‌شود، بدون جوکر. ورق‌ها چهار خال دارند و از هر خال ۱۳ ورق:

• پیک (♠)، دل (♥)، خشت (♦) و گشنیز (♣).
• ترتیب ورق‌ها در هر خال، از بزرگ به کوچک: آس، شاه، بی‌بی، سرباز، ۱۰، ۹، ۸، ۷، ۶، ۵، ۴، ۳ و ۲.

ورق‌ها فقط با ورق‌های هم‌خال خودشان مقایسه می‌شوند، به‌جز حکم. هر ورقِ حکم از هر ورقِ خال دیگر بزرگ‌تر است. مثلاً اگر دل حکم باشد، ۲ دل، آس پیک را می‌بُرد.

یارها و جای نشستن

چهار بازیکن دور میز می‌نشینند و هر دو نفری که روبه‌روی هم نشسته‌اند، یک تیم‌اند. پس بین تو و یارت همیشه یکی از حریف‌ها نشسته و ورق‌ها به ترتیب یکی از تیم تو، یکی از تیم حریف زمین می‌آیند. نوبت به سمت راست می‌چرخد؛ همان جهتی که در ایران رایج است.

در حکم، یارها نمی‌توانند ورق‌هایشان را به هم نشان بدهند یا دربارهٔ ورق‌ها حرف بزنند. تنها زبان مشترک شما، ورق‌هایی است که بازی می‌کنید؛ برای همین یار خوب کسی است که از روی ورق‌های تو بفهمد چه داری و چه نداری.

تعیین حاکم و پخش ورق

اولین حاکم

در شروع بازی، یک نفر ورق‌ها را یکی‌یکی و رو، دور میز پخش می‌کند. اولین کسی که آس بگیرد، حاکم است. در بعضی جمع‌ها حاکم اول را با قرعه یا بُر زدن تعیین می‌کنند، اما روش آس رایج‌ترین است و در حاکم ایکس او پلی هم همین روش اجرا می‌شود.

پخش ورق

ورق‌ها بُر می‌خورند و از خود حاکم پخش می‌شوند: اول پنج ورق به هر نفر، بعد چهار ورق و دوباره چهار ورق. آخر کار هر نفر ۱۳ ورق دارد و هیچ ورقی روی میز نمی‌ماند.

چرا پنج‌تا اول؟ چون حاکم باید پیش از دیدن بقیهٔ ورق‌هایش حکم کند. حکم کردن با پنج ورق، کمی حدس و کمی جسارت می‌خواهد و همین بخش مهمی از مهارت حاکم است.

حکم کردن: کدام خال را انتخاب کنم؟

حاکم به پنج ورق اولش نگاه می‌کند و یکی از چهار خال را حکم می‌کند. از این لحظه تا آخر آن دور، ورق‌های آن خال از همه قوی‌ترند. بعد بقیهٔ ورق‌ها پخش می‌شود و حاکم اولین دست را شروع می‌کند.

قاعدهٔ ساده این است: خالی را حکم کن که از آن بیشتر داری، و اگر تعدادها برابر بود، خالی که ورق‌های بزرگ‌تری دارد. تعداد حکم معمولاً از بزرگی یک ورق مهم‌تر است، چون هر حکم یک دست بالقوه است.

دو مثال

• مثال ساده: پنج ورق اولت آس پیک، شاه پیک، ۹ پیک، ۵ خشت و ۳ گشنیز است. سه پیک داری که دوتایش بزرگ‌ترین‌ها هستند؛ پیک را حکم کن.
• مثال سخت‌تر: آس خشت، شاه گشنیز، ۸ دل، ۶ دل و ۳ دل. سه دل کوچک داری و دو ورق بزرگ تک. معمولاً دل را حکم می‌کنند: آس خشت و شاه گشنیز بدون حکم هم ورق‌های قوی‌ای‌اند، و سه دل یعنی سه بار می‌توانی دست حریف را ببُری.

دست‌ها: پیروی از خال و بریدن

هر دور از ۱۳ دست تشکیل می‌شود. در هر دست، کسی که نوبت شروع دارد یک ورق زمین می‌گذارد و خال آن ورق، خال زمین می‌شود. بعد سه نفر دیگر به نوبت یک ورق می‌گذارند:

1. اگر از خال زمین داری، باید از همان خال بازی کنی. اینجا اختیاری نیست؛ حتی اگر حکم داشته باشی و بخواهی دست را ببری.
2. اگر از خال زمین نداری، هر ورقی می‌توانی بیندازی: یا حکم بیندازی و دست را ببُری، یا یک ورق بی‌ارزش از خال دیگر را دور بریزی.
3. برندهٔ دست: اگر کسی حکم انداخته، بزرگ‌ترین حکم برنده است. اگر هیچ حکمی نیامده، بزرگ‌ترین ورقِ خال زمین برنده است. ورق‌های خال‌های دیگر هر چقدر بزرگ باشند، دست را نمی‌برند.
4. برندهٔ هر دست، دست بعد را شروع می‌کند.

یک دست نمونه

فرض کن پیک حکم است. حاکم شاه خشت بازی می‌کند. نفر بعدی ۹ خشت می‌گذارد. یار حاکم خشت ندارد و ۲ پیک می‌اندازد. نفر چهارم آس خشت را رو می‌کند. با اینکه آس خشت بزرگ‌ترین خشت است، دست را ۲ پیک می‌برد، چون حکم است. حالا یار حاکم دست بعد را شروع می‌کند.

اگر نفر چهارم هم خشت نداشت و ۵ پیک می‌انداخت، دست را او می‌برد؛ چون وقتی دو نفر حکم بیندازند، حکم بزرگ‌تر برنده است.

پایان دور، کُت و حاکم‌کُت

هر تیمی که زودتر ۷ دست ببرد، آن دور را برده است. چون ۱۳ دست بیشتر نیست، با ۷ دست برد قطعی است و بقیهٔ ورق‌ها معمولاً بازی نمی‌شوند. امتیاز دور این‌طور حساب می‌شود:

• برد معمولی: تیم برنده ۱ امتیاز می‌گیرد؛ مثلاً ۷ به ۴.
• کُت: وقتی یک تیم هر ۷ دست را ببرد و تیم دیگر هیچ دستی نبرد. در حاکم ایکس او پلی کُت ۲ امتیاز دارد.
• حاکم‌کُت: وقتی تیمی که حاکم نیست، تیم حاکم را کُت کند؛ یعنی حاکم با اینکه خودش حکم را انتخاب کرده، هیچ دستی نبرد. حاکم‌کُت سنگین‌ترین باخت حکم است و در حاکم ایکس او پلی ۳ امتیاز دارد.

حاکم بعدی

اگر تیم حاکم دور را ببرد، همان حاکم برای دور بعد هم حاکم می‌ماند. اگر ببازد، حاکمی به نفر بعدی، یعنی نفر سمت راست حاکم، می‌رسد. پس حاکمی همیشه بین دو تیم دست به دست می‌شود.

برد مسابقه

در دورهمی‌ها حکم معمولاً تا ۷ امتیاز بازی می‌شود و امتیاز کُت هم از جمعی به جمع دیگر فرق دارد؛ بهتر است پیش از شروع، قانون جمع‌تان را با هم مرور کنید. در حاکم ایکس او پلی مسابقه کوتاه‌تر است: اولین تیمی که ۲ امتیاز بگیرد، مسابقه را می‌برد. یعنی یک کُت در دور اول، همان‌جا بازی را تمام می‌کند.

ترفندهای حکم برای مبتدی‌ها

1. حکم‌ها را بشمار. از هر خال ۱۳ ورق هست. اگر بدانی چند حکم بیرون آمده و چندتا دست خودت است، می‌فهمی حریف‌ها چند حکم دیگر دارند. شمردن حکم، مهم‌ترین عادت یک حکم‌باز خوب است.
2. اگر حاکمی و حکم زیاد داری، حکم بکش. چند دست اول را با حکم شروع کن تا حکم‌های حریف‌ها تمام شود. بعد آس‌ها و شاه‌های خال‌های دیگرت بی‌خطر دست می‌برند.
3. ورق بزرگت را روی دستی که یارت برده حرام نکن. اگر یارت با آس دست را گرفته، تو ورق کوچکت را بینداز و ورق بزرگت را برای دست دیگری نگه دار.
4. خال خالی بساز. اگر از یک خال فقط یکی دو ورق کوچک داری، زود بازی‌شان کن. وقتی آن خال تمام شد، هر بار که زمین بیاید می‌توانی ببُری.
5. به ورق اول یارت دقت کن. وقتی یارت دستی را با یک خال شروع می‌کند، اغلب یعنی در آن خال قوی است یا می‌خواهد تو آن را ادامه بدهی. وقتی دستت رسید، همان خال را برایش برگردان.
6. آس‌های تک را دیر نگه ندار. آس خالی که حکم نیست، تا وقتی حریف‌ها از آن خال خالی نشده‌اند دست می‌برد. اگر خیلی صبر کنی، ممکن است بریده شود.
7. مراقب حاکم‌کُت باش. اگر حاکمی و ورق‌هایت بد آمده، دست‌کم یک دست بگیر. همین یک دست تو را از سنگین‌ترین باخت حکم نجات می‌دهد.

حکم آنلاین در ایکس او پلی

همهٔ این قوانین را می‌توانی همین حالا در حاکم، حکم آنلاین ایکس او پلی امتحان کنی. حاکم حکم چهارنفره است: تو و یارت روبه‌روی هم و دو حریف نقاب‌دار در دو طرف. یارت می‌تواند دوستی باشد که دعوتش می‌کنی یا یار رباتی بازی، و دو حریف همیشه ربات‌اند؛ سه نقاب سفید، مشکی و کروم که هر کدام از قبلی سخت‌ترند.

اگر وسط بازی مطمئن نبودی کدام ورق را بیندازی، «نگاه استاد» بهترین ورق همان لحظه را نشانت می‌دهد؛ راه خوبی برای یاد گرفتن ترفندهای بالا در بازی واقعی. هر روز چند مسابقهٔ رایگان داری و هر دوری که تیمت ببرد امتیاز XO می‌گیرد.